Akwarela – wszystko, co warto wiedzieć o jednej z najstarszych technik malarskich

Akwarela to jedna z najbardziej cenionych technik malarskich. Zachwyca lekkością, subtelnymi przejściami kolorystycznymi i wyjątkową przejrzystością barw. Choć wielu osobom wydaje się trudna, odpowiednio poznana daje ogromne możliwości twórcze i pozwala tworzyć zarówno szybkie szkice, jak i dopracowane obrazy.    
      

Czym jest akwarela?

Akwarela to farba wodna oparta na spoiwie klejowym pochodzenia roślinnego. Najczęściej stosowanym spoiwem jest guma arabska, która odpowiada za związanie pigmentu oraz jego równomierne rozprowadzanie po papierze. W zależności od producenta można spotkać również inne spoiwa roślinne, takie jak dekstryna, tragakanta czy klej akacjowy.    

Po dodaniu wody farba łatwo się rozpuszcza, a po wyschnięciu nadal może zostać ponownie aktywowana. Pozwala to na tworzenie miękkich przejść kolorystycznych oraz wykonywanie delikatnych korekt.    
       

Krótka historia akwareli

Historia akwareli sięga starożytności. Technikę tę wykorzystywano już w starożytnym Egipcie do zdobienia papirusów, a także w Chinach oraz Bizancjum podczas wykonywania miniatur.    

W średniowieczu i renesansie akwarela najczęściej służyła jako podmalówka pod temperę lub do wykonywania szkiców. Korzystali z niej między innymi Albrecht Dürer, Rafael oraz Peter Paul Rubens.

W XVII wieku akwarela zaczęła funkcjonować jako samodzielna technika malarska, zdobywając szczególną popularność w Anglii. W XIX wieku rozpowszechniła się w całej Europie Zachodniej i do dziś pozostaje jedną z najchętniej wybieranych technik wodnych.    
       

Charakterystyczne cechy akwareli

Najważniejszą cechą akwareli jest transparentność. To właśnie biel papieru odpowiada za najjaśniejsze partie obrazu, dlatego podczas malowania należy świadomie planować miejsca pozostawione bez farby.    

Akwarela umożliwia budowanie obrazu za pomocą cienkich, przezroczystych warstw, czyli laserunków. Dzięki temu kolory zyskują głębię, a prace wyglądają lekko i naturalnie.  

O jakości farby decyduje nie tylko sam pigment, lecz także stopień jego rozdrobnienia. Im lepiej pigment jest rozprowadzony w spoiwie, tym łatwiej uzyskać gładkie i równomierne plamy koloru bez niepożądanych smug.  

Warto jednak pamiętać, że niektóre pigmenty z natury wykazują granulację. W takim przypadku widoczna ziarnistość nie musi świadczyć o niskiej jakości farby, lecz może być jej zamierzoną właściwością.    

Rodzaje akwareli

Akwarele w kostkach

Akwarela w kostkach, to jedna z najpopularniejszych form akwareli. Farby są suche i zwarte, dlatego przed rozpoczęciem pracy należy aktywować je wodą. Niewielkie rozmiary oraz wygodne opakowania sprawiają, że dobrze nadają się do szkicowników, pracy w plenerze i podróży.    
   

Akwarele w tubkach

Akwarele w tubkach, mają wilgotną, kremową konsystencję, dzięki czemu można szybko przygotować  większą ilość farby na palecie. Dobrze sprawdzają się przy malowaniu większych formatów, rozległych plam koloru oraz intensywnych mieszanek. W każdej z tych odmian podstawowym spoiwem jest najczęściej guma arabska lub inne substancje pochodzenia roślinnego.        
 

Akwarele w płynie

Akwarela w płynie to farba o bardzo rzadkiej konsystencji, gotowa do użycia bez konieczności wcześniejszego rozrabiania. Charakteryzuje się intensywnymi, transparentnymi kolorami i doskonałą płynnością, dzięki czemu świetnie sprawdza się zarówno w klasycznym malarstwie akwarelowym, jak i ilustracji, kaligrafii czy pracach wykonywanych aerografem. Można używać jej na kilka sposobów:

✔︎ bezpośrednio z butelki, uzyskując intensywne, nasycone kolory,

✔︎ po rozcieńczeniu wodą, tworząc delikatne, transparentne laserunki,

✔︎ mieszając kolory, aby uzyskać nowe odcienie, z pędzlem, stalówką lub aerografem, w zależności od efektu, jaki chcesz osiągnąć.

Warto jednak pamiętać, że wiele akwareli w płynie zawiera barwniki zamiast pigmentów, dzięki czemu kolory są wyjątkowo intensywne, ale mogą mieć niższą światłoodporność. Farba bardzo łatwo rozprowadza się po papierze i pozwala uzyskać gładkie przejścia tonalne, doskonale sprawdza się przy dużych, jednolitych powierzchniach oraz technikach wymagających bardzo płynnej farby. Przed zakupem warto sprawdzić, czy dana seria jest oparta na pigmentach czy barwnikach, szczególnie jeśli zależy Ci na trwałości pracy.

Akwarela w kredce

Kredki akwarelowe łączą cechy tradycyjnych kredek i farb akwarelowych. Pozwalają zarówno rysować, jak i malować po dodaniu wody, dzięki czemu są bardzo wszechstronnym narzędziem. Możesz używać ich na kilka sposobów:

✔︎ na sucho – rysujesz jak zwykłą kredką,

✔︎ po dodaniu wody – pędzlem rozpuszczasz pigment, uzyskując efekt zbliżony do akwareli,

✔︎ na mokrym papierze – kolor rozmywa się od razu, tworząc miękkie przejścia,

✔︎ nabierając pigment z końcówki kredki zwilżonym pędzlem – malujesz podobnie jak farbą.

Warto jednak pamiętać, że rozmycia są zwykle nieco mniej intensywne niż w przypadku klasycznych farb akwarelowych. Kredki świetnie sprawdzają się do szkiców, detali i precyzyjnego nakładania koloru, pozwalają łatwo łączyć rysunek z malarstwem. Większość kredek akwarelowych pozostaje rozpuszczalna w wodzie również po wyschnięciu, choć istnieją wyjątki, takie jak kredki z tuszem, które po wyschnięciu stają się wodoodporne..    
       

Co wpływa na konsystencję akwareli?

Na właściwości farby wpływa proporcja pigmentu, spoiwa oraz substancji utrzymujących wilgoć i zwiększających elastyczność. W recepturach mogą pojawiać się między innymi miód, gliceryna, fruktoza, syrop cukrowy, żywice lub inne dodatki technologiczne.

Akwarele zawierające więcej składników utrzymujących wilgoć mogą być bardziej miękkie, łatwiej się aktywować i dłużej pozostawać wilgotne na palecie. Twardsze kostki zazwyczaj potrzebują więcej wody i czasu, aby uwolnić odpowiednią ilość pigmentu.

Dokładny skład farb zależy od receptury konkretnego producenta, dlatego poszczególne serie mogą różnić się sposobem rozpuszczania, intensywnością koloru i zachowaniem na papierze.    
       

Do jakich technik można wykorzystać akwarelę?

Akwarela doskonale sprawdza się w wielu dziedzinach twórczości. Najczęściej wykorzystuje się ją do malowania:  

✔︎ pejzaży,

✔︎ ilustracji botanicznych,

✔︎ architektury,

✔︎ portretów,

✔︎ martwej natury,

✔︎ szkiców podróżniczych,

✔︎ ilustracji książkowych,

✔︎ prac wykonywanych podczas spotkań Urban Sketchers.

Akwarela umożliwia stosowanie wielu sposobów pracy, między innymi malowania mokre na mokrym, mokre na suchym, nakładania laserunków, wykonywania miękkich przejść oraz tworzenia efektów za pomocą soli, płynu maskującego i innych mediów pomocniczych.    
       

Na jakim papierze malować akwarelą?

Papier ma ogromny wpływ na efekt końcowy. Najlepiej wybierać papier przeznaczony do akwareli, który dobrze przyjmuje wodę i pozwala kontrolować rozprowadzanie farby. Do pracy z większą ilością wody najczęściej wybiera się papier o gramaturze około 300 g/m². Grubszy arkusz lepiej znosi wilgoć i zazwyczaj mniej się odkształca, chociaż nawet papier o wysokiej gramaturze może wymagać przyklejenia do podłoża lub wcześniejszego naciągnięcia.    

Do wyboru są między innymi:

✔︎ papier prasowany na gorąco – ma gładką powierzchnię i dobrze sprawdza się w precyzyjnych ilustracjach,

✔︎ papier prasowany na zimno – ma delikatną fakturę i jest najbardziej uniwersalny,

✔︎ papier szorstki – ma wyraźną strukturę, która podkreśla efekty malarskie i granulację pigmentów. Każdy rodzaj powierzchni daje inny efekt, dlatego warto dopasować papier do własnego sposobu pracy. Dokładnie omawiamy ten temat w osobnym artykule poświęconym papierom akwarelowym.        

Jakiej ilości wody używać?

W akwareli ilość wody jest jednym z najważniejszych elementów techniki. Większa ilość wody daje delikatne, transparentne przejścia, natomiast mniejsza pozwala uzyskać bardziej nasycone kolory i precyzyjne detale. Umiejętność kontrolowania proporcji wody do pigmentu jest jedną z najważniejszych umiejętności w malarstwie akwarelowym. 

Czy można poprawiać błędy?

Tak, jednak możliwości poprawek są ograniczone. Niektóre pigmenty można częściowo wypłukać czystą wodą, jednak nie każdą pomyłkę da się całkowicie usunąć. Dlatego podczas malowania akwarelą bardzo ważne jest planowanie kolejnych etapów pracy.    

Z czym łączyć akwarelę?

Akwarela doskonale współpracuje z wieloma materiałami.

Można łączyć ją z:

✔︎ ołówkiem,

✔︎ kredkami akwarelowymi,

✔︎ tuszem wodoodpornym,

✔︎ cienkopisami,

✔︎ markerami akrylowymi,

✔︎ pastelami,

✔︎ gwaszem.

Takie połączenia pozwalają tworzyć ciekawe ilustracje oraz prace o zróżnicowanej fakturze.    

Zalety akwareli

Największą zaletą akwareli jest lekkość i naturalność uzyskiwanych efektów. Farby są łatwe do transportu, szybko schną i pozwalają tworzyć subtelne przejścia kolorystyczne.  
Dzięki transparentności obrazy zyskują wyjątkową głębię, którą trudno uzyskać w innych technikach malarskich.     

O czym warto pamiętać?

Akwarela wymaga cierpliwości oraz planowania. Ponieważ najjaśniejsze miejsca tworzy biel papieru, warto wcześniej przemyśleć kompozycję obrazu. Znaczenie ma również jakość papieru oraz samych farb. Dobrej jakości pigmenty i odpowiednio przygotowane spoiwo pozwalają uzyskać znacznie lepsze efekty niż podstawowe zestawy szkolne.    

Najczęstsze mity o akwareli

Jednym z najpopularniejszych mitów jest przekonanie, że akwarela jest techniką przeznaczoną wyłącznie dla profesjonalistów. Choć wymaga praktyki, z powodzeniem mogą uczyć się jej również osoby początkujące.  
 

Często można spotkać się także z opinią, że akwarelą nie da się malować intensywnych kolorów. W rzeczywistości wysokiej jakości pigmenty pozwalają uzyskać bardzo nasycone barwy przy zachowaniu transparentności.  

Najczęstsze błędy początkujących

Do najczęstszych błędów należy używanie zbyt dużej ilości wody, poprawianie wysychającej farby oraz malowanie na zbyt cienkim papierze. Początkujący często próbują również uzyskać kryjące efekty, zamiast wykorzystać największą zaletę akwareli, czyli transparentność.    

Najczęściej zadawane pytania   

Zobacz również 

Media do akwareli – rodzaje, zastosowanie i efekty

Zastosowanie pigmentów w malarstwie – krycie, transparentność i mieszanie kolorów

Rodzaje papieru do akwareli. Dlaczego papier ma ogromne znaczenie?